Gepost door: prretje | november 15, 2012

Smouse

Als niet-Katwijker heb je ’t bij ons in de bibliotheekkantine niet altijd makkelijk. Zelfs na dertig jaar hoor ik nog steeds termen die ik nooit eerder heb gehoord.

“Vroeger kreeg ik bij m’n opa en oma op zondag altijd een smousje”, vertelde een collega vorige week. Ze keek er redelijk vrolijk bij dus mijn eerste gedachte dat het vast iets met een milde vorm van kindermishandeling te maken moest hebben, liet ik gelijk varen.
“Een smous?”, vroeg ik.
“Ja, heerlijk”, zei ze vergenoegd, “dat was pas echt een traktatie als je er eentje kreeg.”
“Aha, een koekje”, dacht ik te weten. Maar nee, mis! Het scheen hier om een soort snoepje te gaan.
“Waar komt dat woord smous dan vandaan?”, vroeg ik de Katwijkse lekkernijkenners maar niemand wist mij een zinnig antwoord te geven.

Smous…, ik bleef het een raar woord vinden en besloot op internet te kijken. Daar kwam ik smous tegen maar de betekenissen die daar bij hoorden, maakte me ook niet veel wijzer. Van een bedrieger tot een hond of hondenras. Van een kwanselaar tot een scheldnaam voor jood. In ieder geval zat er niets snoepjesachtigs bij.
“Dat woord bestaat dan misschien”, deelde ik mijn collega mee, “maar dat babbelaartje van jou zal wel zijn verzonnen.” Ze hield voet bij stuk en beweerde bij hoog en laag dat haar jeugdherinnering op waarheid was gebaseerd.

Vanochtend gooide ze met een triomfantelijk gebaar een geheimzinnig pakketje op mijn bureau: “Hier heb je een zakje Katwijkse smouse!”
En inderdaad, het zakje bevestigde haar mededeling. Ik draaide het heen en weer in mijn hand. Echt smakelijk zagen die smouse er niet uit: het leek wel een verzameling kiezelstenen die je aan de zijkant van een geasfalteerde weg kunt aantreffen. Het etiket aan de achterkant van het zakje onthulde echter dat de ingrediënten suiker, glucosestroop en melasse waren gebruikt.
Grootmoedig bood ik, na het ontvangen van dit bewijsstuk, mijn nederige verontschuldigingen aan. “Je hebt helemaal gelijk”, zei ik, “maar weet je nu al waar dat woord vandaan komt?”

“Geen idee”, antwoordde de échte-Katwijkse zodat deze pseudo-Katwijkse nog steeds niet weet waar dit snoepje zijn naam aan dankt. Maar intussen weet ik wél hoe een smous smaakt: als een Katwijks Haags hopje.
En nu reken ik er stiekem op dat Leendert me hier nog wel gaat vertellen wat de oorsprong is van de naam van dit zuigertje.

Advertenties

Responses

  1. In het Katwijks woordenboek dat Jaap van der Marel en ondergetekende aan het samenstellen zijn, hebben we onder het lemma ‘smous’ voorlopig het volgende staan: 1 (zn.) snoepje (in tabletvorm) van gecaramelliseerde suiker. 2 in de uitdr. ‘die lui die benne zòò zuinig, die daele ’n smous in viere’ gezegd van mensen die zeer zuinig of vrekkig zijn.
    Graag zouden we ook wat over de oorsprong van het woord weten, want als we dat weten, kunnen we dat aan het lemma toevoegen. Maar helaas, Irene, hierover tasten we tot op heden nog in het duister. Het is allemaal nog dikke stroop, wat de klok slaat over het woord ‘smous’. Het is wel duidelijk een gezellig woord, een huiselijk woord, en de Nederlandse oe is in het Katwijks vaak een ou, maar daarmee lijkt het woord nog niet op het Nederlandse ‘snoep’, want dan hadden we het hele probleem van de oorsprong natuurlijk helemaal niet gehad. En het woord ‘smouze’ bestaat ook niet in het Katwijks, anders zou je nog via het Nederlandse ‘smoezen’ op stiekem een snoepje wegwerken kunnen komen, maar dat wordt wel een hele wilde verklaring.

    • Bedankt Leendert!
      Als jij ’t al niet weet, dan is het met recht een puzzeltje en is het niet gek dat ‘een vreemde’ zoals ik, het helemaal niet weet. Maar zo’n raadsel maakt wel erg nieuwsgierig. Ik doe mee bij de zoektocht naar de oorsprong van de smous…
      Op avontuur!

  2. Het lijkt me inderdaad wel zo’n woord waarvan je niet hoeft te denken dat het zomaar uit de lucht is komen vallen. Alle woordenboeken erbij halen dus!

  3. In 1938 kwam er een gezin uit Valkenburg ( het dorpje tegen Katwijk aan) bij ons wonen. Toen ze een snoepje kregen , waarschijnlijk dus een Haags hopje zeiden ze daar smousie tegen. Daardoor dacht ik altijd dat het een woord voor snoepje was . Nu blijkt dus dat er weldegelijk een soort werd bedoeld.
    Groeten van Riet.

    • Ha Riet,
      Wat grappig! Het is inderdaad een speciaal soort snoepje. Overigens niet hetzelfde als een Haags hopje maar ik vind het er qua smaak wel een beetje op lijken. Nu nog de herkomst van dat woord te zien achterhalen…. maar ik denk eigenlijk dat dat een lastiger klusje is dan gewoon zo’n smousje op te sabbelen.
      Met lieve groet, ook aan Henk!

  4. We hadden hier een echte smousebakker,die had had zijn fabriekje in de Stengelingstraat,ze hadden gewone en gekleurde smouse
    groetjes

    • Hallo Greet,
      Dat wist ik allemaal niet, leuk om te lezen! Maar weet jij ook niet waar dat woord smous vandaan komt?

  5. nee,het was een gewone benaming,iedereen wist wat het was

    • Leuk, weer een nieuw woord voor het woordenboek: smousebakker. Bedankt, Greet!

  6. Op de navolgende site kun je bij betekenis nr. 6 het volgende lezen:
    http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M064576

    6. In Rijnland in den vorm van het verkleinw. smousje als naam voor zeker suikerballetje of kussentje. Het is niet duidelijk waarop de overdracht berust. Of is dit een ontleening aan hd. schmaus, feestmaal?
    Het gantsche Huisgezin voegt zig dan om de Theetafel, en elk drinkt zyn kopje uit; neemende doorgaans te gelyk een klompje Zuikers, eene daar toe bereide Kokinje of Balletje, hoedanigen men in Rhynland Smousjes, en elders Kussentjes, noemt, berkhey, N.H. 3, 1537 [1776].
    Een blik inhoudende Goudsche suikerballen ”smouzen”, Leidsch Dagbl. v. 18 Nov. 1931, 3de bl. (uit Noordwijk).

  7. Hier kun je lezen over de ontvreemding van een blik Goudsche suikerballen “smouzen”in Noordwijk. (Leidsch Dagblad 18 nov. 1931)
    http://goo.gl/uU8bw

    • Ha die Walter,

      In een zakje smousen ben jij in ieder geval de superspeursmous! Heel goed gezocht van jou, onwijs bedankt. Zelf was ik er nog niet aan toe gekomen maar ik heb niet de illusie met betere achtergronden te komen dan jij. Nogmaals bedankt!
      Ik stuur je deze week nog even een mailtje want ik heb nog een proef-verzoek voor je. Nee, niet van een smous maar iets digitaals….

      Fijn weekend!

    • Ik ben geboren in Noordwijk in 1930.
      Kreeg van mijn Opoe een smous als ik een broodsgap gedaan had voor haar.
      Zoog hem op door mijn zakdoek. Duurde langer voor hij op was.

      Woon sedert 1953 in Canada. Ben nu 83 en herrinerde het snoepie en zocht het op in Google.
      Thank you for all this information People!
      Opa Henk on Vancouver Island.

  8. Het kan aan het hoogduitse Schmaus ontleend zijn. Het is vast een oud Jiddisch woord.

  9. Wat leuk, mijn moeders familie komt uit Rijnsburg en ik ken het woord ook omdat mijn moeder het wel eens noemt in haar verhalen. Mijn moeder was er gek op 🙂

  10. Ik heb een aanvulling op de Jiddische achtergrond van dit woord. Ik vertelde dit mijn moeder, en toen zei ze dat mensen van Joodse afkomst in Katwijk soms als ‘smousen’ werden aangeduid. Dus waarschijnlijk spraken deze Joodse inwoners hier over ‘Schmausen’ als ze snoep bedoelden, en is dit woord door Katwijkers overgenomen – in twee betekenissen.

  11. ik heb de smousen zoals je ze nu kan kopen nooit echt gevonden. Ik weet ook hoe dat komt. Mijn over-opoe maakte zelf smousen. Als kind stond ik daarbij. Zij maakte (blijkbaar) van suiker een kleverig geheel. Daar trok ze op de een of andere manier strengen van, waar ze vervolgens stukjes van afknipte. Met de schaar dus. Wanneer ze koud waren zag je dan idd een soort kussentjes, met 4 puntjes aan iedere hoek. En ze waren ook nog eens glimmend en niet dof zoals die in het zakje. Oma en opa stopten ze in hun mond met thee drinken ipv suiker, de thee vaak van het schoteltje. Wij kregen ze gewoon als snoepje.

  12. Zoals gewoonlijk geeft het Etymologisch Woordenboek een wetenschappelijke verklaring voor het woord “smous”.
    smous = (1657)<hd.Schmouss<Mausche<hebr. mösje (Mozes). Asjeblieft: lekker zoet met bijsmaak!

  13. Toen ik bij mijn inmiddels dementerende moeder (92) was kwam ik mijn neef uit Noordwijkerhout tegen. We kregen het over hoe mijn oma (opoe) leefde, toen kwam het smoesje ook voorbij. Ik zou graag willen weten waar deze te koop zijn. Het lijkt me leuk om mijn moeder en neef te verrassen.

  14. Oeps er moet dus SMOUSJE staan

  15. ik vroeg me zomaar af waar het woord smous vandaan kwam maar wist niet dat er al zoveel mensen voor mij hun hoofd er over braken ik ben 62 en ook in mijn jeugd kregen wij smouzen het klinkt duits voor mij ik dacht dat de duitsers het misschien hier binnen gebracht hadden in de eerste of tweede wereld oorlog hebben ze toch nog iets goeds gebracht dacht ik want ik ben er gek op vandaag de dag koop ik holland hopjes die lijken er het meest op verkrijgbaar in blikjes


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: