Gepost door: prretje | april 15, 2011

Individualisme

In de stelling die Paul ter Heyne, filosoof en wonend in Spanje, in De Volkskrant poneert door middel van zijn ingezonden brief ‘Alphen komt voort uit individualisme’, zit volgens mij een grote kern van waarheid.

Ter Heyne beweert dat het bloedbad in Alphen geen incident is maar samenhangt met een nieuw fenomeen dat vooral voorkomt in hoog ontwikkelde landen. De overeenkomsten tussen de dader van het drama in Alphen en de waxinelichtgooier, de damschreeuwer en de Koninginnedagautomobilist zijn evident. Allemaal jonge mannen, eenzaam, introvert, depressief, contactgestoord, suïcidaal, obsessief en met een totaalgebrek aan empathie.
In de afgelopen jaren hebben diverse van dit soort gewelddadige voorvallen plaatsgevonden in de Verenigde Staten, Duitsland, Finland en sinds 2010 nu dus ook in Nederland. Landen die voorop lopen in ontwikkelingen als individualisering. En daarom, stelt Ter Heyne vast, is het wel degelijk zinvol stil te staan bij de vraag of de cultuur van een land iets te maken heeft met dit perverse gedrag. En of het vervolgens ook niet voor de hand ligt om te kijken naar opvoeding en naar de omgang in gezin, op school en verenigingen.
Ter Heyne is bovendien de stellige mening toegedaan dat een gebeurtenis als in Alphen in Spanje vooralsnog ondenkbaar is. Omdat in Spanje nog wél tijd wordt gereserveerd voor het aanleren van moraal, respect voor elkaar, tolerantie en teamgeest. En omdat er gedreigd wordt met sancties als men zich niet aan deze waarden houdt.

Ik plaag mijn goede vriend Edwin, die al jaren in Spanje woont, wel eens. “Schei nu maar uit met dat vergelijken tussen Spanje en Nederland”, zeg ik dan tegen ‘m, “in jóuw ogen is Spanje toch in vrijwel alle opzichten beter.” Maar stel je nu eens voor dat hij, al is het maar een heel klein beetje, gelijk heeft. Dan moet je er niet aan denken dat de hierboven geschetste negatieve ontwikkeling vroeg of laat ook Spanje zal treffen. Daarom is het een gemiste kans om Alphen als incident af te doen, concludeert Paul ter Heyne, en zou er meer tijd en geld voor sociologisch onderzoek vrijgemaakt moeten worden.

Alles om Spanje deze drama’s te besparen natuurlijk.
Maar stiekem denk ik ook wel: Hadden wij in Nederland maar een paar van die betrokken Spanjaarden die ons vertelden hoe we de termen vooroplopend, modern en geavanceerd weer zouden kunnen inwisselen voor de begrippen waar het om gaat in de maatschappij. Ik heb namelijk het gevoel dat we ’t zelf niet zomaar gaan redden.

Advertenties

Responses

  1. Paul ter Heyne heeft z’n zaakjes niet helemaal goed voor elkaar – want Spanje heeft zelfs vrij kort geleden, in december 2010, iets dergelijks ook meegemaakt. Een 57-jarige man, verkleed als sheriff, schoot vier mensen dood in Olot, Catatonie. Zomaar. Eerst in een bar, en toen later in een bank. Het tekent wat je zelf al zegt, als je in buitenland woont, filter je kennelijk alles wat negatief is over dat land uit je gedachten.

    Wat Ter Heyne oppert is interessant, maar ik weet niet of het zo makkelijk is te verklaren. De man die in 2006 in Nickle Mines, in Pennsylvania’s Amish County, vijf schoolkinderen doodschoot woonde zelf ook in die rustige streek – hoewel hij zelf geen Amish was. En dat is bepaald geen streek waar je dat individualistische etiket op zou plakken. En de man was bovendien ook nog eens gewoon getrouwd, wat ook het stereotype beeld van een eenling onderuit haalt. Alles wat je hier kan bedenken, kan je gelijk ook weer weerleggen. Dat maakt het zo moeilijk.
    Zelf ben ik geneigd om demografische factoren de schuld te geven. De dolgedraaide Nederlandse samenleving, en het ontbreken van natuurlijke ontsnappingsmogelijkheden. Waar kan je hier nog tot jezelf komen, als je de behoefte voelt om in afzondering de gedachten eens op een rij te zetten? Ik vind het heerlijk als ik op vakantie in het buitenland helemaal in m’n eentje, of met je reisgenoten, langs een riviertje kan zitten. En niemand anders in de wijde omgeving. De stilte inademen, je gedachten op een rij zetten en zo tot jezelf te komen. Dat bedoelde ik in mijn blog A Trip to Solitude (http://grassharp.blogspot.com/2010/09/trip-to-solitude.html).

    Maar ga in Nederland naar het strand, en je struikelt over de wandelaars met honden. Ga fietsen op de Veluwe, en overal zie je andere mensen om je heen. Ontsnappen is niet mogelijk. “Into the wild” bestaat voor ons. Resteert een door je werkgever betaalde cursus in een burn out center – ja, zover zijn we afgedaald. Zo redenerend zou het dus ook in Madrid kunnen gebeuren. Maar zoals ik zelf net al zei, alles wat je bedenkt kan je onderuit halen. De jongen die in Finland op een school een bloedbad aanrichtte zou genoeg mogelijkheden hebben om zich te kunnen afzonderen en zijn gedachten op een rij te zetten. Er wonen daar nauwelijks mensen. Dus ook die vlieger gaat niet op. Ik ben er wel van overtuigd dat het mensen zijn die door gebrek aan echte menselijke relaties zich niet kunnen uiten, die niet kunnen terugvallen op anderen om hun gevoelens te uiten en die ze op het juiste spoor kan zetten. Toch is het allemaal zo makkelijk gezegd, maar zo moeilijk te verklaren.

  2. Tijd voor een time out here.

    8 april 2011. In de Braziliaanse plaats Realengo schiet een student 11 scholieren dood. Zie je de datum? Zie je het land? Net zoals de schietpartij in Catelonie haalt dit bericht hier nog geen eens het nieuws. Als je een beetje googlt kom je dit soort trieste situaties overal tegen, in ontwikkelde én minder ontwikkelde landen. Wij zijn in shock omdat het in Alphen gebeurde, maar als het in Brazilië of Spanje gebeurt, dan hebben we er nooit van gehoord. Wat zegt dit over ons? Maar wat zegt dit ook over Paul ter Heyne?
    Het is ook verstandig om dit soort opvatting even tegen het licht te houden, voor die zomaar te publiceren. De Volkskrant liet hier een steek vallen, de filosofie wederom, maar hoe zit het met de bloggers?

    • Oké, goede research. Kijk, in een ingezonden brief ontbreekt vaak de nuance en worden tegenstellingen juist scherper aangezet. Natuurlijk kun je ook in Spanje en Brazilië zo’n incident aantreffen. Het ging mij vooral om de grote lijn en de opvatting van Ter Heyne over het individualisme in een cultuur of samenleving vond en vind ik nog steeds ‘quite interesting’.

      • Maar de vraag is dan: hoe bepalen wij dat de mate van individualisme ongewenst wordt? Want op zich is het juist een verworvenheid. Hoe signaleer je dat iemand daar niet mee kan omgaan? Hoe signaleer je sowieso hoe iemand niet kan omgaan met zijn leven en omgeving – individualistisch of sociaal, dat maakt dan niet uit. Ik blijf hiermee worstelen.

    • Daar heb je natuurlijk een groot punt. En ik ben bang dat daar niet zo makkelijk een antwoord op komt. Misschien heeft het te maken met: blijven kijken, aandacht houden voor mensen, een vorm van betrokkenheid, het gesprek zoeken.
      Maar goed, ik weet ’t ook niet: dat klinkt misschien ook wel weer wat zweverig.

  3. Erratum: “Into the wild” bestaat voor ons, moet zijn: “Into the wild” bestaat voor ons niet.”

  4. hallo. ik ben pim


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: