Gepost door: prretje | april 11, 2011

Echte vrienden

Cogito ergo sum = ik denk, dus ik ben. “Maar er zijn meer definities van identiteit”, zegt filosofe Stine Jensen. “Ik voel, ik werk, ik heet, ik hoor erbij, ik lijd, ik heb een verleden, ik heb lief, ik word erkend, ik consumeer, ik ben een lichaam, ik ben mezelf.” En wat te denken van: ik heb een vriend, dus ik ben? Of zelfs: ik lek, dus ik ben.
Stine Jensen schreef voor de Maand van de Filosofie een essay met als titel ‘Echte vrienden – Intimiteit in tijden van Facebook, Geen Stijl en Wikileaks’. Zij toetst daarin de sociale media op echtheid en vanavond deed ze dat bij ons in de bibliotheek nog eens dunnetjes over.

Wat is een echte vriend? Aristoteles onderscheidde drie soorten vrienden: de eerste gebaseerd op nut en handigheid, de tweede gebaseerd op plezier en de laatste gebaseerd op elkaars karakter. De eerste twee zijn kortstondig van aard maar de derde kost veel meer inspanning en duurt over het algemeen een stuk langer. Volgens Aristoteles is dít de vriendschap waar het echt om gaat. Als je dan serieus naar Facebookvrienden kijkt, kun je niet anders constateren dan dat dit toch vooral recreatie online is.
Jensen praat in haar betoog over begrippen als verhandelbare privacy en de schaarste van anonieme vrijheid in onze cultuur, over jagen op het persoonlijke, de emancipatie van de gewone mens en de devaluatie van het woord vriend. Hoe ze in de loop van de tijd anders is gaan denken over Facebook en van een enorm fanatiek gebruiker meer naar het niveau van slow friendship is afgezakt. Over tijdverspilling, gebrek aan concentratie, het gevaar van verslaving, onrust en verstoorde relaties.
“Maar het is moeilijk en ik zit vol met ambivalenties”, zegt ze. “Je moet jezelf natuurlijk niet voor de gek houden. Het leven wordt niet echter, romantischer of gezonder door te stoppen met social media. Er wordt wel gezegd dat je met Facebook diepte verliest en echt contact maar aan de andere kant is het toch ook ernorm gericht op delen en connectie.”

Leuk om op zo’n avond met veel mensen te filosoferen over een actueel onderwerp.
Facebook of Fakebook? Ik ben het met Jensen eens dat er meer dan genoeg te ontdekken is in ‘het echte leven’, om zo weer terug te komen bij het thema van deze maand.

Dat woord ‘echte’ heb ík alleen niet nodig om te weten wie mijn vrienden zijn. Wij hebben onze ziel namelijk al anders dan via internet uitgewisseld. In mooie gesprekken, op een terrasje als de zon afscheid neemt of zomaar tijdens een wandeling.

Advertenties

Responses

  1. Met respect, maar mensen als Stine Jensen kunnen mij het bloed onder de nagels vandaan halen. Ze stond in verschillende dagbladen de laatste tijd met steeds hetzelfde verhaal. Ziet ze zelf werkelijk niet hoe veel opgeblazen leegheid haar eigen verhandelingen zijn? Toen ik een paar frases oplas voor dhr. K., volgde een bulderend gelach. Kijk, dit is nu wat ik subintellectualisme op Volkskrant Magazine niveau noem. Pretentieus, maar uiteindelijk leeg en nihilistisch. En daar erger ik mij dood aan. Iets wordt gepresenteerd als diepzinning, terwijl het in feite alleen maar de oppervlakkige en obligate privé observaties zijn van iemand die naar aandacht hunkert. Als hier iets aan de hand is, is het dat het ego van mevrouw Jensen gestreeld moet worden. Ze is gewoon uitgekeken op social media en ruilt haar Facebook – waar zij nota bene haar echtgenoot heeft ontmoet – in voor aandacht in meer traditionele media. En de bibliotheek trapt daar helaas in.

    En het is makkelijk, goedkoop en modieus om af te geven op social media. Zo klaagde Trouw columniste Monic Slingerland vorige week over het feit dat ze de belevenissen van haar dochter in den vreemde op Facebook moet lezen en delen met vele anderen, en dat ze als ze daar op reageert intimiteit publiek moet maken. Een columniste, die het hele hebben en houwen van haar gezin, compleet met opvoedproblemen, publiekelijk deelt met de lezers van Trouw. Maar dat geeft niet natuurlijk, want ook hier wordt ego gestreeld.

    “Dat woord ’echte’ heb ík alleen niet nodig om te weten wie mijn vrienden zijn. Wij hebben onze ziel namelijk al anders dan via internet uitgewisseld. In mooie gesprekken, op een terrasje als de zon afscheid neemt of zomaar tijdens een wandeling.” Alsof het een het ander uitsluit… En, gesprekken op terrasjes en tijdens wandelingen zijn ook kunstmatig. Als je voor een goed gesprek een terras of wandeling nodig hebt, klopt er natuurlijk ook iets niet.

    • Je gaat weer lekker los, meneer van Duijn. Je zou zowat gaan denken dat je een filosoof was, zó diepzinnig heb je blijkbaar over alle aspecten van het onderwerp nagedacht…
      1. de bibliotheek heeft vorig jaar Stine Jensen al geboekt. Voor de Maand van de Filosofie. Toen het thema van die maand nog helemaal niet bekend was en ook voor de lezing geen onderwerp was opgegeven. Ergo: we zijn als bibliotheek nergens ingetrapt of zoiets…
      2. het was geen presentatie van aannames of feiten. Jensen wist juist duidelijk te maken dat je alles van meerdere kanten kunt benaderen. Ze was niet anti-sociale media van toon, ze stelde vragen. Waarop meerdere antwoorden mogelijk zijn.
      3. uit de vele reacties uit het publiek bleek hoe leuk mensen het vinden om eens iets dieper op een onderwerp in te gaan. Niet om een keihard ‘ja’ of ‘nee’ te formuleren, maar misschien juist om meer afgewogen een mening te vormen door naar anderen te luisteren of een historisch/filosofische context mee te krijgen.
      4. in plaats van je zo vreselijk dood te ergeren achter je pc, had je misschien een waardevolle bijdrage aan de discussie kunnen leveren.
      5. dan nog over échte vrienden: natuurlijk sluit het ene het andere niet uit maar de basis voor een werkelijke en diepe vriendschap ligt voor mij in het gesprek. In het elkaar in de ogen kijken, de nuances zien aan de hand van iemands gelaatsuitdrukking, het timbre van een stem, de uitstraling van iemands persoonlijkheid en karakter. Als je elkaar op die manier goed leert kennen en vertrouwen, geeft dat iets extra’s, iets bijzonders. Die waardevolle informatie mis ik als je elkaar alleen maar kent door contact via social media.
      6. ongetwijfeld niet intellectueel genoeg naar je zin, maar tot zover mijn mening (die ik overigens altijd op basis van goede argumentatie bereid ben bij te stellen aangezien ik niet van de woorden eendimensionaal en vooringenomen houd).

      Met groet!

  2. Nog even een toevoeging. Mijn afkeer van dit soort personages werd gisteravond gevoed door De Wereld Draait Door. Dat wij inmiddels in een op het hysterische af achter materialistische en media hypes aanlopend land wonen, waarbij geen kritische kanttekeningen worden geplaatst bij wat zogeheten autoriteiten ons voorspiegelen, ziet nog niet iedereen geloof ik. Maar het werd op trieste wijze geillustreerd door “de denker des vaderlands” Hans Achterhuis, die op uitnodiging van Matthijs van Nieuwkerk de gebeurtenissen in Alphen aan den Rijn kwam duiden. Wat daar zaterdag is gebeurd, aldus de filosoof, moeten we zien als een actie van iemand die zich miskend en eenzaam voelt, die de maatschappij dat aanrekent, en een daad wil stellen die grote indruk zal maken. De een uit zich met woorden, maar een enkeling doet dat met wapens, aldus de “denker des vaderlands”. Ik was verbluft. Dit hadden wij sinds Columbine nog niet gehoord. En ook niet na de vergelijkbare drama’s in Duitsland, Finland en Engeland. Maar de filosoof wijst ons de weg. Zelfs mijn moeder vroeg zich af of hij nietw at beters kon vertellen. En geen Matthijs van Nieuwkerk die op kritische toon vraagt of er geen andere invalshoek is te bedenken dan de open deuren die Achterhuis intrapt. Mensen mogen onterecht op een voetstuk staan, maar wat nog erger is dat dat het publiek dat kritiekloos aanneemt. Stel je toch eens voor dat je een beetje intellectueel zou moeten denken om een weerwoord te formuleren. Wat deze maand van de filosofie ons in elk geval duidelijk maakt is het failliet van de filosofen.

  3. Gisterochtend kreeg ik bericht dat een social media vriend die ik al zes jaar ken, een Amerikaan die in Japan woont, plotseling is overleden. Je kan je niet voorstellen wat een impact het kan maken als iemand die je nooit in levende lijven hebt gezien, ploteseling overlijdt. Zijn overlijden maakte bij veel van zijn virtuele vrienden emoties los. Twee dagen lang ben ik bezig geweest diverse mensen op de hoogte te stellen, zijn fysieke adres boven water te halen (wat lukte dankzij zijn kerk in Morioka, Iwate) en het adres van zijn ouders in Kansas te vinden. Ik krijg nog steeds mailtjes van geschokte en droevige mensen in mijn mailbox. Oppervlakkig?


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: